Üzüm Çeşitleri

Tarım ve tarımsal üretim; ülkemizde GSMH içindeki payı, diğer ekonomik sektörlere mal ve hizmet sunması, istihdam açısından toplumun yarısını, tüketim boyutuyla ise toplumun bütününü ilgilendirmesi sebebiyle ekonomimizde önemli yer tutan, vazgeçemeyeceğimiz bir sektör.

Bağcılık ve şarapçılık boyutuna indirgediğimizde ise; Türkiye, bağcılık için dünyanın en verimli iklim kuşağında ve en önemli ülkeleri arasında yer almaktadır ve dünyanın beşinci büyük bağcılık ülkesi konumundadır. Ülkemiz, çok eski ve köklü bir bağcılık kültürüne sahiptir ve yıllardan beri önemli bir üzüm üreticisi haline gelmiştir. Bununla birlikte, üretilen üzümlerin çok az bir bölümü şarapçılıkta kullanılmaktadır. Üzümlerin büyük bir çoğunluğu sofralık olarak tüketilmekte, kurutulmakta ve pekmez, pestil yapımında kullanılmaktadır. Yapılan tahminlere göre asma, Anadolu topraklarında yaklaşık olarak 7-8 bin yıl önce yetiştirilmeye başlanmıştır. Türkiye’de yaklaşık 1200 çeşit üzüm yetiştirilmekte olduğu tahmin edilmektedir. Bu çeşitlerin sadece 34’ü şaraplık üzümdür. Anadolu toprakları üzerinde pek çok yerli üzüm çeşidinin yanı sıra yabancı üzümler de yetiştirilebilmektedir. 34 çeşit şaraplık üzümün 22’si yerli, 12’si yabancı üzümdür. Şarap üretiminde üzümler ya monocepage (tek üzüm çeşidinden üretilen şarap) ya da kupaj (harman) olarak kullanılmaktadır. Ülkemizde yetiştirilen başlıca üzümler ve yetiştikleri bölgeler şunlardır;

Marmara Bölgesi:

Tekirdağ; Papazkarası, Semillion, Cinsault, Gamay, Yapıncak, Adakarası
Çanakkale; Karasakız
Bilecik; Beylerce
Adapazarı; Sauvignon Blanc

Ege Bölgesi:

Manisa; Sultaniye
İzmir; Misket, Carignan, Alicante Bouchet
Denizli; Sultaniye, Çalkarası, Kalecik Karası, Shiraz


Akdeniz Bölgesi:

Antalya; Shiraz

İç Anadolu Bölgesi:

Ankara; Hasandede, Kalecik Karası
Çankırı; Hasandede
Kırıkkale; Kalecik Karası, Papazkarası
Kırşehir; Kalecik Karası
Nevşehir; Emir
Kayseri; Emir

Karadeniz Bölgesi:

Tokat; Narince Çorum; Hasandede Amasya; Narince

Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi:

Malatya; Öküzgözü
Elazığ; Öküzgözü, Boğazkere
Diyarbakır; Öküzgözü, Boğazkere
Gaziantep; Öküzgözü, Horoz Karası, Sergi Karası
Kilis; Dökülgen, Rumi

En yaygın olarak kullanılan üzüm çeşitlerinden örnekler

Emir: Nevşehir ve Niğde bölgesinde yetişen Emir, taneleri yeşil sarı renkli, sivrimsi, kabuğu kalınca ve tane içi etli yapıda beyaz üzümdür. Hasat zamanı Eylül ayı sonudur. Genellikle çok açık sarı renkli, asiditesi yüksek olan ve meyve aromaları önde olmayan zarif şaraplar verir. Genellikle yeşil elma ağırlıklı bir meyve aroması olan ve mineral tonlar taşıyan Emir, köpüklü şarap yapımında da kullanılmaktadır.

Narince: Tokat’ta yetişen bir üzüm türüdür. Adını yapısından aldığını zannettiğimiz narince üzümü narin bir beyaz üzümdür. Çok ince bir kabuğu olmasına karşın nakil sırasında dayanıklıdır. Narince, aromaları önde, orta dolgunlukta gövdeli, kolay okside olabilen beyaz şaraplar üretir.

Kalecik Karası: Ankara’nın Kalecik ilçesinde yetişen çok kaliteli bir şaraplık üzüm çeşididir. Kalecik karasının rengi koyu kırmızı/siyah, kabukları kalın ve eti suludur. Koyu kırmızı renkli, silik meyve aromalı, orta gövdeli, %12-14 alkollü, yüksek asitli şaraplar yapar.

Öküzgözü: İri taneli ve koyu siyah renkli bir üzümdür. Sofralık ve şaraplık üzüm olarak binlerce yıldır değerlendirilmektedir. Öküzgözü, genelde yakut kırmızısı renkli, orta gövdeli, asidi yüksek, %12,5 ile %13,5 arası alkollü, zarif ve dengeli şaraplar vermektedir.

Boğazkere: Diyarbakır’da yetiştirilir. Boğazkere; orta büyüklükte, yuvarlak ve kalın kabuklu tanelere sahiptir. Öküzgözü ile kaliteli ve dengeli bir kupaj şarap yapmaktadır. Koyu yakut kırmızısı, dolgun gövdeli, belirgin tanenli, düşük asitli şaraplar vermektedir.

Çalkarası: Denizli ve başta Çal olmak üzere bütün ilçelerinde yetişen yaygın bir çeşittir. Çalkarası yabancı üzüm çeşitleri ile paçal edildiğinde bunların kalitesini yükseltmektedir. Çalkarası’ndan yapılan şaraplar, %12-13 alkollüdür.

Kalite şaraplık yabancı üzüm çeşitleri

Sauvignon Blanc: Türkiye’de Marmara ve Ege Bölgesinde yaygın olarak yetişen kalite bir yabancı üzüm çeşididir. Taneleri küçük ve orta büyüklükte, tatlı şıralı ve aromatiktir. Yüksek asiditeli şarap vermektedir.

Chardonnay: Yetiştirildiği alanın toprak özelliğine bağlı olarak verim, dekara 500-1000 kg arasında değişebilir. Çeşidin salkımları küçük silindirik ve sık tanelidir. Ovalimsi taneleri küçük, amber sarısı renkte, sulu etli, ince kabuklu, hafif aromalı ve erken olgunlaşan bir üzüm çeşididir.

Traminer: Geç olgunlaşan, şeker oranı yüksek hafif pembemsi bir üzüm çeşididir. Çok yüksek şeker içeren Traminer asitçe zayıftır. Aroması gül kokusuna benzer, kalıcı ve çok yoğundur.

Rulander: Taneleri uzun, orta irilikte sık taneli salkımları vardır. Rengi gri, kırmızımsı sarıdır. Sıcak toprakları sever, yaz ayları yağışsız ve kurak geçen yıllarda şarapların kalitesi daha da artar. Çok yüksek kalitede özel bukeye sahiptir.

Pinot Noir: Fransa’nın Bourgogne ve Champagne bölgelerinin önemli bir çeşididir. Silindirik, küçük ve sık koyu mavi, kırmızı üzerleri hafif dumanlı taneli salkımları vardır. Şarapları yüksek alkol içerir. Çok dolgun ve nefis bir aromaya sahip çok asil bir üzümdür. Erken olgunlaşan bir çeşit olan Pinot Noir hastalıklara karşı çok hassastır.

Cabernet Sauvignon: Bordeaux orijinli olup, ılıman iklimlerde daha iyi yetişen bir üzüm çeşididir. Salkımları küçük veya orta irilikte, silindirik kanatlı, taneleri küçük yuvarlak, morumtırak siyah renkli, sert, nispeten kalınca kabuklu ve tadı buruktur. Koyu kırmızı yakut renginde, kaliteli şaraplar üretilir. Genç şarapları, buruk ve hafif ot kokuludur. Yaşlandırma ile ahududu ve yaban mersini hissi veren bir buke kazanır.

Cabernet Franc: Salkımları orta irilikte, silindiriktir. Taneleri yuvarlak kalın kabuklu ve renkleri morumtıraktır. Cabernet sauvignon ve merlot ile kupaj yapılabilir.

Merlot: Salkımları ve taneleri küçük, yuvarlak, az şıralı koyu kırmızı renklidir. Şarabı açık veya koyu yakut kırmızısı renkli olup yumuşak bir karakter gösterir. Genellikle Cabernet Sauvignon ile kupajı yapılır.

Shiraz: Salkımları orta irilikte olup silindirik, bazen kanatlı ve taneleri sıktır. Salkım sapı çabuk odunlaşır, taneleri siyah yumurtamsı, küçük, sulu ve etlidir.